Een Buiten Gewoon Gesprek over de ervaring van cliënten met samen beslissen in het evaluatiegesprek.

Wandelen stimuleert de creativiteit. Het verlaagt stress, verbetert je focus en is goed voor je fysieke gezondheid. Daarnaast zorgt het ook nog eens voor verbinding. Genoeg redenen dus om tijdens een wandeling over onze groene terreinen de diepte in te gaan met onze professionals. In dit Buiten Gewone Gesprek vertelt Dineke Eilander over het onderzoek dat ze heeft gedaan voor haar opleiding tot verpleegkundig specialist ggz. Ze heeft onderzocht welke factoren cliënten in het samen beslissen tijdens een evaluatiegesprek als belemmerend en bevorderend ervaren. Dit heeft ze gedaan bij team Angst & Stemming in de regio’s Almelo, Deventer en Zwolle.

Shared Decision Making (SDM) is een model voor samen beslissen dat veel gebruikt wordt in de (s)ggz. Behandelaar en cliënt beslissen samen over gezondheids- en behandeldoelen. Dineke heeft zich voor haar onderzoek gericht op het eerste evaluatiegesprek. Dat is het eerste meetmoment in de cliëntreis na de intake. “Eerst kreeg ik een beetje de kriebels van het woord cliëntreis, maar inmiddels zie ik het zo dat ik als behandelaar een tijdje met de cliënt mag meelopen op zijn reis. Het geeft goed aan dat niet ík belangrijk ben, maar de cliënt. Ik mag een stukje van mijn kennis en ervaring delen om cliënten meer inzicht te geven in zichzelf en ze zo een stukje verder te helpen.”

Beslissen we écht samen?

Bij de evaluatie is de regiebehandelaar er weer voor het eerst bij sinds er bij de intake een behandelplan en -doelen zijn opgesteld. “Het is interessant om te kijken of er alleen naar het plan gekeken wordt of dat de cliënt nog echt iets in te brengen heeft. We vinden als instelling en als behandelaren dat de cliënt voorop moet staan, maar gebeurt dat ook in de praktijk?” Gelukkig bleek dat in de meeste gevallen goed te gaan, maar toch waren er ook cliënten die daar geen ruimte voor hebben ervaren. “Des te belangrijker dus dat wij als behandelaren daartoe de cliënt actief uitnodigen.” Een manier daarvoor kan zijn om vooraf al online een vragenlijst in te laten vullen en gebruik te maken van meetinstrumenten, zoals bijvoorbeeld de ROM. De cliënt denkt dan alvast na over de behandeling en kan zich voorbereiden op de onderwerpen die tijdens de evaluatie ter sprake komen. Een evaluatieformulier helpt ook om het gesprek gestructureerd te laten verlopen en zorgt dat de cliënt niets kan vergeten.

Verlaag de spanning

In haar onderzoek wilde Dineke graag achterhalen hoe cliënten een evaluatiegesprek ervaren en wat hun kan helpen. Cliënten vinden een evaluatie meestal best spannend. Op zo’n moment is het lastig om jezelf goed uit te (durven) spreken. “Dat is mede de reden dat ik het belangrijk vind om naasten te betrekken bij dat gesprek, dat geeft steun. Want we willen bij de evaluatie juist heel graag de mening van de cliënt horen. Hoe kun je nou zorgen dat cliënten hun inbreng ook daadwerkelijk doen? Door aan het begin kort contact te maken over de spanning van de cliënt, door de cliënt actief uit te nodigen (bevragen) en door het gebruik van (passende) humor.” 

Gelijkwaardige relatie

Uit het onderzoek van Dineke komt naar voren dat de therapeutische relatie belangrijk is. “Bijvoorbeeld dat een behandelaar eerlijk is en transparant. De relatie moet gelijkwaardig zijn. Dat zit in de erkenning, het serieus nemen van iemand. Dat stukje ‘is er ruimte voor mij’. Daar is iedereen heel gevoelig voor. Word ik hier nou écht gehoord of hebben we dit gesprek alleen om ergens een vinkje te kunnen zetten? Of wordt er echt samen met mij gekeken?” Dat je het als behandelaar echt samen wilt doen, kun je onder meer laten merken door te reageren op wat de cliënt zegt. Maar ook humor helpt, dat werkt verbindend. Ook is het een optie om een korte pauze in te lassen en bijvoorbeeld koffie te halen als je ziet dat er teveel spanning is opgebouwd. Laat zien en voelen dat je je verdiept hebt in de cliënt. Dat kan al door te vragen of cliënten iets dat je in het dossier hebt gelezen in hun eigen woorden willen vertellen.

Geef ruimte

‘Ruimte’ is het overkoepelende thema gebleken. De fysieke ruimte hoe en waar je zit, de setting. Een ronde opstelling helpt bijvoorbeeld om een gevoel van gelijkwaardigheid te geven. En daarnaast is er de psychische ruimte: voelt een cliënt zich vrij om zich uit te spreken. Je kunt de cliënt helpen om rustig over een keuze na te denken door aan te geven: ‘ik heb hier alles nog even voor je op een rijtje gezet, lees nog even het evaluatiegesprek terug in je dossier en laten we het de volgende keer daarover hebben’. Leg ook goed het proces uit, zodat iemand zich kan voorbereiden en weet wanneer er iets besloten gaat worden.

Goed voorbereiden

Aan cliënten zou Dineke willen meegeven: “Bereid je goed voor en neem een naaste mee als steun. Durf je uit te spreken! Neem zelf initiatief en bedenk dat je iets komt halen en stel je niet afhankelijk op van de behandelaar, want dat is het laatste dat moet gebeuren. Neem zelf de regie als je vindt dat jouw behandeling niet goed verloopt. Als cliënt mag je zelf altijd om een evaluatiegesprek vragen.”